Putna

Monastyr w Putnej powstał w latach 1466-1469. Była to pierwsza tego typu fundacja Stefana Wielkiego i zarazem miejsce jego wiecznego spoczynku. Jak mówi legenda, miejsce na budowę klasztoru wyznaczyła strzała wypuszczona z łuku władcy. Monastyr ten w zamierzeniu fundatora miał być nekropolią jego rodu, najwspanialszą świątynią kraju. I rzeczywiście, pochowano tutaj Stefana Wielkiego wraz z rodziną, ale losy monastyru potoczyły się nieco inaczej niż pragnął tego fundator. Jeszcze za życia Stefana, w 1484 r., monastyr zniszczył wielki pożar. Odbudowany został szybko, jeszcze do końca XV w. Stał się jednym z najważniejszych centrów kulturalnych Mołdawii, słynął z ze swych szkół i bogactwa. To ostatnie jednak sprawiło, że w 1653 r. został zniszczony przez Kozaków Tymoszki Chmielnickiego, odbudowę przeprowadził hospodar Jerzy Stefan w latach 1654-1662 - z tego powodu dzisiaj oglądane budynki w niewielkim stopniu pochodzą z pierwotnej fundacji wielkiego hospodara. W 1730 r. monastyr dotknęło trzęsienie ziemi. Monastyr pozostał ważnym centrum kulturalnym, w drugiej połowie XVIII w. istniała tutaj znana szkoła teologiczna. Był symbolem narodowym, odwiedzanym przez najwybitniejszych Rumunów swoich epok. Ani reformy józefińskie, ani władze komunistyczne nie spowodowały - w przeciwieństwie do innych monastyrów bukowińskich - przerwy w pełnieniu przezeń funkcji sakralnych.

Stanowiąca centrum monastyru cerkiew (nie jest malowana) pochodzi z XVII w. Postawiona na planie trójkonchowym, charakteryzuje się dekoracją z nisz na całych ścianach zewnętrznych oraz wyjątkowo strzelistą wieżą ozdobioną krętymi kolumienkami (stanowiącymi element dowodzący silnych już wpływów wołoskich, charakterystyczne są bowiem dla tego terenu). Cerkiew składa się z nawy, komory grobowej (gdzie pochowano Stefana Wielkiego i dwie jego żony), przednawia (gdzie z kolei znajdują się groby dwóch następców Stefana: syna Bogdana III Ślepego i wnuka Stefaniţy oraz innych osób z rodu książęcego i metropolitów mołdawskich) oraz przedsionka (zamkniętego, z dużymi oknami). Monastyr przyciąga nie tylko swoją wartością historyczną, ale także grobem hospodara Stefana Wielkiego (który sam w sobie jest ciekawy ze względu na baldachim z białego marmuru ozdobiony motywem dębowych liści), szczególnie od czasu uznania władcy za świętego przez miejscową Cerkiew.

Monastyr otaczają potężne kamienne mury (w nie do końca regularnym czworoboku) - wieża obronna od północnego wschodu pochodzi jeszcze z roku 1481. Natomiast wieża wznosząca się nad bramą nosi nazwę "wieży Eminescu", od nazwiska wielkiego poety rumuńskiego, uczestniczącego tutaj w święcie czterechsetlecia klasztoru. Wewnątrz murów monastyru znajduje się także muzeum klasztorne - najciekawsze i najbogatsze na Bukowinie. Jego zbiory stanowią wyraz statusu centrum kultury i sztuki, jakim był monastyr przed wiekami. Znajdują się w nim wspaniałe hafty, nakrycia grobowe (m.in. Marii z Mangop, żony Stefana Wielkigo), średniowieczne drzwi ołtarzowe, wspaniałe manuskrypty (m.in. pięknie iluminowany ewangeliarz z Humor z 1473 r., należący niegdyś do Stefana Wielkiego), srebrne okucia ksiąg z XV w., relikwiarze, kielichy i wiele innych wspaniałych przykładów artyzmu miejscowych mistrzów. Budowle monastyru wzniesione w XIX w. powstały na miejscu m.in. domu książęcego Stefana Wielkiego.

W pobliżu monastyru znajduje się niewielka, drewniana cerkiewka. Jest to chyba najstarszy drewniany zabytek sztuki religijnej Mołdawii. Ma to być cerkiew pierwotnie stojąca w Volovăţ, fundacja i miejsce spoczynku wojewody Dragosza (z połowy XIV w.), przeniesiona tutaj przez Stefana Wielkiego (według legendy - rozebrana w jedną noc wobec zbliżających się wojsk tureckich). Istnieje też przypuszczenie, że cerkiewka może być nieco późniejsza, z połowy XV w. Jej przedsionek został dobudowany w XVIII w. Z kolei znajdująca się w Putna pustelnia miała należeć do znanego z Voroneţ mnicha-eremity Daniły.

cerkiew

2000-2010 Grzegorz Bednarczyk

Materiały z tej strony są objęte prawami autorskimi na » licencji Creative Commons - zajrzyj do » noty na temat praw autorskich.